FARKLI OLASILIKLI YAĞIŞ VE SICAKLIKLARIN CBS ORTAMINDA HARİTALANMASINDA UYGUN YÖNTEM BELİRLENMESİ VE M. TURC YÜZEY AKIŞ HARİTASININ GELİŞTİRİLMESİ: SEYHAN HAVZASI ÖRNEĞİ

Determination of an Appropriate Method for Mapping Rainfall and Temperature with Different Probability Levels in GIS Environment and Producing M. Turc Runoff Map: A Case Study in the Seyhan Basin

ÖZET
Bu araştırma; 21 470.3 km² genişliğindeki Seyhan Havzasında yürütülmüştür. Araştırmada, uzun yıllar ortalama sıcaklık ve yağış serileri ile yağış-akım verileri temel materyal olarak kullanılmıştır. Çalışmada; göletlerin rezervuar kapasitesinin belirlenmesinde önemli parametre olan farklı olasılıklı yağış ve sıcaklıkların coğrafi bilgi sistemi (CBS) ortamında haritalanmasında uygun yöntem belirlenmesi ve M. Turc yüzey akış haritasının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, havza ve civarında yer alan istasyonların coğrafi konumunu, alan üzerindeki dağılımını ve gözlemler arasındaki korelasyonu dikkate alan Ordinary Kriging ve Ordinary Cokriging yöntemleri ile Çoklu Regresyon tekniği kullanılmış; CBS ortamında %50, %80 ve %90 olasılıklı toplam yağış ve %50 olasılıklı ortalama sıcaklık haritaları oluşturulmuştur. Minimum hata kriteri ve şahit istasyonların gözlem değerleri dikkate alındığında, %50 olasılıklı ortalama sıcaklıkların Çoklu Regresyon; %50, %80 ve %90 olasılıklı toplam yağışların ise Cokriging yöntemi ile haritalanmasının uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirlenen uygun haritalama yöntemleri kullanılarak Seyhan Havzasının %50, %80 ve %90 olasılıklı M. Turc yüzey akış haritaları üretilmiştir. CBS ortamında hesaplanan M. Turc yüzey akış değerlerinin, geleneksel yöntemle hesaplanan M. Turc havza su verimine kıyasla havzadaki gerçek akım gözlemlerine daha yakın sonuçlar verdiği belirlenmiştir. M. Turc yönteminde, Seyhan Havzası için kullanılan A katsayısının havzayı temsil etmediği sonucuna varılmış; bu katsayının yeni bir araştırma ile havzaya uyarlanması önerilmiştir.
Anahtar Kelimeler : Seyhan Havzası, CBS, Kriging, M. Turc, Yüzey Akış

ABSTRACT
This study was conducted in the Seyhan River Basin, covering 21 470.3 km² area. Long-term annual temperature and precipitation series were collected from archives of meteorological observation stations, scattered point-wisely over the basin, and rainfall-runoff data were collected from archives of research institutes and DSI. The aim of this study was to determine appropriate method for mapping rainfall and temperature, which play an important role in determining reservoir capacity of small earth dams, with different probability levels in GIS environment and to produce M. Turc runoff map in the Seyhan river basin. The aim was also extended to compare the real-time flow measurements observed in research basins and in small earth dams located in the basin with M. Turc runoff estimates at those locations. Ordinary Kriging, Ordinary Cokriging methods -which consider the spatial dependence structure of observations, geographical positions of meteorological stations and their configurations over the study area- and Multiple Regression technique were utilized to produce temperature map with 50% probability level, and precipitation maps with 50%, 80% and 90% probability levels. By using minimum error criterion and also real-time precipitation data observed at the critical locations where small earth dams were constructed, it was concluded that Multiple Regression and Ordinary Cokriging techniques were suitable for the purpose of mapping mean temperature with 50% probability level, and precipitation with 50%, 80% and 90% probability levels, respectively. Through using the suitable mapping techniques determined, M. Turc runoff maps with 50%, 80% and 90% probability levels were produced in Seyhan Basin. It was determined that M. Turc runoff values calculated in GIS media yielded more realistic results close to the observed runoff data in the basin, compared to M. Turc runoff values calculated conventionally. It was also concluded that the A coefficient assigned to the Seyhan basin was no longer representative, that a representative coefficient should be determined by conducting a new research schedule in the basin.
Key Words : Seyhan Basin, GIS, Kriging, M. Turc, Runoff